Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) kende in juni 750.000 euro toe aan de UMCG- onderzoeksgroep interprofessioneel samenwerken van LEARN, waar Marco Versluis en Marco de Carvalho Filho deel van uitmaken. 'Samen met de Universiteit Maastricht en Uniformed Services (VS) gaan we op werkplekken onderzoek doen met als doel onderwijsinterventies te ontwikkelen die vanzelfsprekende machtsstructuren doorbreken,' vertelt Versluis over het onderzoek.
'We weten uit de literatuur dat machtsverhoudingen constructief en destructief kunnen zijn. In een situatie waarin een patiënt in nood is en er een medisch specialist bij wordt geroepen, kan die arts opdrachten geven aan het team. Zeker als dat in teamtrainingen geoefend is, maakt die hiërarchie de zorg veilig. Maar als zorgverleners zich bewust of onbewust op een dominante manier gedragen tegen andere zorgverleners, is dat niet helpend. Machtsverschillen uiten zich soms in kleine dingen. Bijvoorbeeld wanneer een medisch specialist onbewust wel de inbreng van een andere medisch specialist erkent, maar niet die van andere zorgverleners. Dat kan de zorg voor de patiënt en het werkplezier van collega's in gevaar brengen. Van die problematische kant van machtsstructuren willen we daarom af.'
'Alle sociale structuren hebben een indeling nodig', zegt Versluis. 'Macht is in die zin neutraal. Kijk je naar de opleiding van medisch specialisten, dan leren ze: jij bent degene die beslissingen moet nemen. Ondertussen is de zorg erg complex geworden en de patiënten zijn meer dan ooit zeer divers. Voor goede en passende zorg is daarom teamwork nodig. Een medisch specialist ziet een patiënt meestal kort en denkt vaak doelgericht: 'Dit is er aan de hand, en dat moeten we doen.' Een verpleegkundige kijkt vaak breder naar meer aspecten van het leven van de patiënt. Al die vaardigheden zijn in het team rond de patiënt nodig, ze zijn complementair aan elkaar.'
'Waar macht is, is weerstand, zei filosoof Michel Foucault. Professionele Weerstand is gedrag dat is gericht op het tegengaan van onrecht in een professionele setting en dat kan constructief of destructief zijn', legt Versluis uit. 'We gaan voor ons onderzoek werken volgens de methodiek van Professionele Weerstand en Kritische Pedagogiek van Paolo Freire. Het doel is onderwijsinterventies ontwerpen om kritisch bewustzijn te ontwikkelen en een mindset die openstaat voor verandering. Als je als aios of verpleegkundige niet de specialist wil of durft te bellen als een patiënt verslechtert, omdat je niet meer met die arts kan omgaan, is weerstand niet bepaald behulpzaam. Maar er zijn ook zorgprofessionals die een manier ontwikkelen om wel professioneel met die arts om te blijven gaan. We willen putten uit de vaardigheden die huisartsen, aiossen, verpleegkundigen en andere zorgprofessionals hebben om met machtsverhoudingen om te gaan.'
'Als onderzoekers zijn we benieuwd naar hoe zij dat doen. Daarom gaan we situaties op de werkvloer observeren om die manieren in kaart brengen. We willen leren van die constructieve 'trucjes' en ze als activiteiten beschrijven en integreren in het onderwijs. In de geneeskundeopleidingen, medische vervolgopleidingen, nascholingen en andere zorgopleidingen. Dat observeren beperkt zich niet tot het ziekenhuis. Juist omdat het om hiërarchische verhoudingen gaat, gaan we ook naar de huisarts, de wijkverpleging en andere eerstelijnsorganisaties.'
'We willen studenten en professionals nieuwsgierig maken naar machtsverhoudingen, zodat ze zichzelf vragen stellen als: 'Klopt dit wel?' of 'Hoort het zo dat ik me zo gedraag of dat die collega zich zo gedraagt?' Kortom, 'Is deze werkelijkheid in het voordeel van de patiënt, komt het ten goede aan ons werkplezier?' Met dat kritisch bevragen kunnen ingesleten machtsstructuren doorbroken worden.'
